(H)eerlijk eten volgens de seizoenen

15 juni 2016

Door alle hypes, beweringen en adviezen over voeding, zien we zo langzamerhand met z’n allen door de bomen het bos niet meer. Dus hoe weten we nu wat gezond voor ons is en wat niet? Rineke Dijkinga ziet het als haar levensmissie om mensen ‘voedingsbewust’ te maken. In dit artikel haar visie.

Als nuchtere Groninger, zal ik echt niet beweren dat ik de wijsheid in pacht heb’, zegt Rineke. ‘Toch zie ik het als mijn levenstaak om mensen te informeren en enthousiasmeren over de heilzame werking van gezonde, voornamelijk biologische, voeding. Ik wil graag bij de voordeur, bij de preventie staan, omdat ik dagelijks zie hoe cliënten ongewild en zeker onbedoeld voeding eten die hun klachten in stand houden, verergeren of veroorzaken. Niet verwonderlijk. Op school leren we alles over taal en rekenen, maar niets over eten. Ook staan we er met z’n allen te weinig bij stil dat ons genetisch materiaal maar een paar procent afwijkt van onze verre voorvaderen, de oermens. Het genetisch ontwerp van toen was afgestemd op de manier van leven uit die tijd. Ons lichaam stelt feitelijk nog dezelfde eisen aan voeding als duizenden jaren geleden terwijl de wereld om ons heen enorm is veranderd. Als we onze behoeften als uitgangspunt nemen, zou je kunnen concluderen dat we eigenlijk hetzelfde moeten eten als de oermensen zodat onze voeding voldoet aan een aantal essentiële eisen.’

Rineke: ‘Natuurlijk is gezonde voeding niet het antwoord op alle gezondheidsproblemen. Maar je lichaam voorzien van de juiste voedingsstoffen draagt wel bij aan een goede gezondheid. Helaas biedt onze voeding vaak niet de ‘brandstof ’ die het lichaam nodig heeft. De meeste groenten en fruit worden onrijp geoogst en bevatten weinig voedings- en beschermende stoffen. Bovendien moet je in de supermarkt goed zoeken naar voeding die niet ingevroren, gekookt, gebakken, gebraden of gesteriliseerd is. Ook dat betekent een groot verlies aan vitamines en beschermende stoffen. Ons voedsel bevat veel minder vitamines, mineralen en sporenelementen dan pakweg zo’n dertig jaar geleden. Daarnaast zorgt raffinage (van bijvoorbeeld meel tot bloem, zeezout tot geraffineerd zout) ervoor dat onze voeding veel minder mineralen en sporenelementen bevat. Zonder vitamines, beschermende stoffen, mineralen en sporenelementen kan ons lichaam simpelweg minder energie aanmaken uit de voeding die we tot ons nemen. Wanneer we weer gaan leven volgens de natuurwetten, krijgen we automatisch veel meer variatie in ons eetpatroon. En dan snijdt het mes aan minimaal drie kanten: het levert onze gezondheid, die van ons nageslacht en die van de aarde heel wat voordelen op.’

Het belang van gevarieerd eten
Rineke: ‘We hebben de neiging, als het om voeding en gezondheid gaat, zwartwit te denken. Een voedingsmiddel is goed óf slecht. Ik ben van mening dat we niet zo zwartwit hoeven te denken. Net zoals ieder mens mooie en minder mooie eigenschappen heeft, heeft ook elk voedingsmiddel zijn plussen en minnen. Door veel te variëren in je voeding, maak je gebruik van de positieve eigenschappen van een voedingsmiddel en spreid je de risico’s van de negatieve effecten. Bovendien heb je de meeste ‘slechte’ stoffen, die in natuurlijke en onbewerkte producten zitten, met mate nodig om te kunnen functioneren. Pas als we er teveel van nemen, gaan deze stoffen een vervelende rol spelen. Zonder een beperkte hoeveelheid vrije radicalen, hebben infecties vrij spel. Een beetje nitraat houdt onze bloeddruk juist gezond. Om je een praktisch voorbeeld te geven: het eten van spinazie is supergezond, dankzij het hoge chlorofylgehalte. Maar te veel spinazie eten is minder gezond door het oxaalzuur, dat de mineralen (vooral calcium) bindt in de spinazie. En iedereen kent inmiddels wel het positieve effect van groene thee. Maar te veel groene thee zorgt voor een overmaat aan cafeïne en kan daarmee onrust en slapeloosheid verergeren.’

‘De meeste Nederlanders eten bij elke maaltijd en elk tussendoortje wel iets van tarwegluten. Zelfs als je geen brood eet, krijg je ongemerkt heel wat gluten binnen via ander voedsel. Want tachtig procent van de producten die je in de supermarkt koopt, bevatten in meer of mindere mate gluten. Een overdadig gebruik van bepaalde voedingsmiddelen als tarwe, gluten en soja kunnen gemakkelijk tot overgevoeligheidsreacties leiden. Alleen brood van je menu schrappen, is dus niet de oplossing. Maar er is ook goed nieuws. Het is mogelijk om met voeding je lichaam en geest van goede stofjes te voorzien. De beste dokter staat in de keuken. Als je zelf je voeding weer bereidt, kun je heerlijk variëren en een te eenzijdig voedingspatroon doorbreken. Bovendien zorgt variatie in onze voeding ook voor een vermindering van intoleranties en overgevoeligheden voor voedingsmiddelen.’

Exorfine-overbelasting
‘Een eenzijdig voedingspatroon kan ook leiden tot een zogenaamde exorfine-overbelasting. Exorfinen zijn stoffen afkomstig uit gluten, graan, soja en melk. Ze kunnen bij een overmaat of bij een gebrekkige afbraak in onze darmen ontstaan. Deze stoffen kunnen ook in ons brein terecht komen, waar ze de plaats innemen van onze endorfines: de stoffen waar we ons blij, vrolijk en energiek door voelen en die pijnstillend werken. Daarom worden endorfines ook wel opiaatachtige stoffen genoemd. Dit opiaatachtige gevoel ervaren we tijdelijk als we melk, graan of soja eten. Het heerlijke gevoel blijft maar kort, wat we vaak compenseren door nog meer soja, melk en graan te eten, met steeds dit (tijdelijke) genot tot gevolg.’

‘Als oermens hadden we alleen in de nazomer de beschikking over wat meer suiker, in de vorm van honing en fruit. ’s Winters overwinterden we in een grot met weinig eten en beweging. De kans om te overleven was het grootst als je goede vetreserves had. Dit oeroude mechanisme is nog steeds aanwezig in de moderne mens. Er is alleen geen schaarste meer. Natuurlijk begrijpt iedereen dat een overdaad aan glucose/fructose, het hele jaar rond, in onze voeding niet gunstig uitpakt voor ons gewicht. Bovendien worden ‘snelle koolhydraten’ als tarwe en aardappelen en alle stoffen op het etiket die eindigen op ‘ose’ bij een overdadig gebruik snel in vet omgezet.’

Met de seizoenen mee-eten
‘Met de seizoenen mee-eten helpt je om te eten zoals onze voorvaderen dat deden en de broodnodige variatie in te bouwen. In het voorjaar en de zomer bijvoorbeeld een lekker biologisch aardappeltje met tuinbonen en peultjes. In de herfst en winter aardperen, schorseneren, pastinaken en knollen. Door op deze manier te eten krijg je automatisch een mooie variatie in je koolhydraten en een gevarieerder aanbod van plantaardige eiwitten en diversiteit aan voedingsstoffen.’

Steeds meer onderzoeken tonen aan dat een darmflora met een zeer grote diversiteit aan micro-organismen erg belangrijk is voor onze totale gezondheid en bijdraagt aan een gezond gewicht. Rineke: ‘Hoe diverser je eet, hoe diverser je darmflora is. In het voorjaar kun je heerlijke groenten en kruiden eten, die je ontgifting na een lange winter een handje kunnen helpen. De zomer biedt een heel scala aan variatie in groenten, fruit, kruiden en specerijen. Vaak rode, gele en oranje groentes en fruitsoorten. En dat kan geen toeval zijn: de stoffen die voor de kleur van het fruit en groente zorgen, bieden onder andere bescherming tegen de straling van de zon. De herfst en winter hebben weer hele andere voedingsmiddelen voor ons in petto zoals heerlijke winterpostelein met zelfs een beetje Omega-3, boerenkool met veel calcium en vitamine C en vlierbessen en sleedoorn voor onze
weerstand.’

Elke kleur groente en fruit heeft zijn eigen beschermende werking op ons lichaam, merkt Rineke op. ‘Groene voedingsmiddelen bevatten vaak veel chlorofyl en mineralen die reinigend zijn en de botopbouw stimuleren. Oranje voedingsmiddelen met betacaroteen bevatten vaak stoffen met een beschermende werking op onze ogen. Rode voedingsmiddelen hebben een beschermende werking op ons hart- en vaatsysteem en paarse soorten met zogenaamde anthocyanen worden geroemd om hun ontstekingsremmende werking. Zo veel mogelijk variatie in kleuren is dus belangrijk voor je algehele gezondheid.’

Zelf kokkerellen
Door te eten wat de natuur en het seizoen biedt, word je enorm creatief, is de ervaring van Rineke. ‘De lekkerste recepten ontstaan als je gewoon weer gaat koken met dat wat er is. Vervang naar hartenlust ingrediënten in bestaande recepten door groenten en fruit van het seizoen. Wedden dat het lekker is? Met eten bezig zijn is een soort oerdrift van mensen. Ik hoor dagelijks van mensen dat het hen een stuk voldoening geeft als ze echt weer zelf gaan kokkerellen.’

www.rinekedijkinga.nl