Gezonder met geur

19 oktober 2016

Een appeltaart in de oven helpt een huis aantrekkelijker te maken voor de verkoop. En ook supermarkten en winkelketens hebben geuren omarmd als verkoopmiddel. Over de therapeutische kwaliteiten van geur is minder bekend. Toch kan aromatherapie – een vorm van kruidengeneeskunde – een grote bijdrage leveren aan ons welbevinden, zegt aromatherapeute Ellen Wagenaar.

Ellen leeft met geur, sinds ze op haar vijftiende het bestaan van essentiële oliën ontdekte. Ze verwerkt ze in crèmes, bodylotion en bodyboter die bijvoorbeeld helpen bij huidproblemen, maar ook bedoeld zijn om heerlijk van te genieten. Haar favoriete oliën gebruikt ze in parfums, waar ze zelf ook enthousiast gebruik van maakt. Voordat ze gaat slapen doet ze wat parfum op en zelfs haar paarden behandelt en masseert ze met de heerlijk geurende oliën. Binnen de door haar opgerichte Stichting Wellness draagt ze, met een team van bevlogen docenten, haar kennis over op masseurs, schoonheidsspecialisten, voetverzorgers, alternatief therapeuten en (reguliere) zorgverleners. ‘Aromatherapie is een waardevolle aanvullende zorg’, zegt Ellen. ‘De therapie kan zorgen voor ontspanning, minder pijn of stress, beter slapen of juist activeren. Het kan worden ingezet bij langdurige ziekten, maar ook bij korte of zelfs bij poliklinische opnamen binnen de reguliere geneeskunde of als aroma-activiteit binnen een instelling. Het is bovendien relatief goedkoop en minder belastend voor patiënten, vergeleken met medicatie.’

De chemie van aromatherapie
Aromatherapie is een onderdeel van de fytotherapie, waarbij essentiële oliën worden toegepast op (en opgenomen via) de huid, worden geïnhaleerd of zelfs worden ingenomen. De werkzame stoffen in de olie komen zo in de bloedbaan terecht en dragen daar bij aan de gezondheid. Ellen: ‘Essentiële oliën bevatten chemische componenten, die een bepaalde werking hebben op het lichaam en die je ook terugziet in reguliere medicijnen. Zo zit er in groenblijvende planten van de soort Gaultheria bijvoorbeeld methylsalicylaat, wat ook in aspirine en spierbalsems zit. Eucalyptusolie bevat cineol, wat meer lucht geeft en al sinds vroeger tijden wordt toegepast.’ Ze vervolgt: ‘Aromatische chemie lijkt ingewikkeld, maar het is heel interessant en leuk om te kunnen zien hoe essentiële oliën aan hun eigenschappen komen. Daarbij moet je er wel rekening mee houden dat een olie elk jaar weer anders van samenstelling kan zijn en dat ook het gebied waar planten groeien van invloed is op de hoeveelheid werkzame stof. Het blijft een natuurproduct.’ Etherische of essentiële oliën heten trouwens wel olie, maar ze bevatten geen vet. Ze worden gewonnen uit verschillende delen van een plant, meestal via stoomdestillatie. Bij citrusvruchten wordt vaak persing gebruikt. En uit sommige soorten hout wordt essentiële olie gewonnen door droge destillatie.’

Al in het oude Egypte werden geuren gebruikt om ziekten te bestrijden

De neus als kortste route richting emotie
Aromatherapie werkt niet alleen via de bloedbaan op je systeem, maar via de neus ook op de emoties. Er wordt zelfs beweerd dat vijfenzeventig procent van de menselijke emoties is gebaseerd op wat we ruiken. De reuk is dan ook ons sterkste zintuig, tienduizend keer sterker ontwikkeld dan de smaak. Bovendien gaat geur niet via de thalamus naar het juiste hersengebied, maar rechtstreeks naar het geurcentrum in de hersenen. De reuk is dus een krachtig zintuig met een groot effect op het menselijk handelen. Uit de wetenschap is bijvoorbeeld bekend dat een pepermuntgeur mensen alerter en geconcentreerder maakt. Onderzoek van het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland (ROVG) en de Radboud Universiteit Nijmegen toont bovendien aan dat automobilisten onder invloed van deze geur minder verkeersovertredingen maken en zich beter aan de snelheid houden. En professor Yehuda Shoenfeld van de universiteit van Tel Aviv stelt dat reuk gerelateerd is aan het immuunsysteem. Mensen met een depressie lijken volgens hem baat te hebben bij aromatherapie. Ook in het oude Egypte werden geuren gebruikt om organische ziekten te bestrijden. En binnen de Limburgse Meander Zorggroep worden essentiële oliën bijvoorbeeld met succes ingezet op de verpleegafdelingen. Verstandig, vindt Ellen, al nuanceert ze ook: ‘Aromatherapie is geen wondermiddel, aan onvrede kan het bijvoorbeeld niets doen. Maar het kan je in zo’n geval wel meer bij jezelf brengen, rustiger maken en meer in het hier en nu. Al is het alleen maar omdat je dieper en bewuster ademhaalt als je een geur opsnuift.’

Geur en herinnering
De geur van de zee doet je denken aan vakantie, petroleum haalt herinneringen aan de gezellige keuken van oma naar boven… Geuren zijn vaak verbonden aan herinneringen en aan de daaraan gekoppelde emotie. Het ruiken van een geur kan zo de oude ervaring naar boven halen, nóg een aspect van de werking van aromatherapie. Ellen legt uit: ‘Herinneringen en gevoelens die gekoppeld zijn aan een geur, blijven lang hangen. Sommige psychologen gebruiken geur daarom om bepaalde gedachten of gevoelens te verankeren. En na mijn massage geef ik altijd een beetje olie mee naar huis, dan kun je de ontspanning weer oproepen.’
Het blijft voor Ellen en andere aromatherapeuten echter opletten welke geur wordt gebruikt: ‘Als je iets vindt stinken, raak je daar natuurlijk niet ontspannen van.’ Vaak is het gelukkig gewoon een kwestie van wennen, zegt Ellen. ‘Citroenoliën zijn bekend en dus makkelijk, maar Ylang-Ylang is voor veel mensen nieuw. Kamille is trouwens ook een hele typische geur. Als je een plezierervaring koppelt aan de geur, wordt die meer acceptabel.’

Herinneringen en gevoelens die gekoppeld zijn aan een geur, blijven lang hangen

Puur, maar duur
Ellen: ‘Tegenwoordig zijn we ons veel bewuster van de ongezonde aspecten van producten. Puur is de boodschap. Ik gebruik voor mijn crèmes bijvoorbeeld nu een basis zonder emulgatoren en conserveringsmiddelen. Mijn huidolie en lotion maak ik op basis van aromatisch water, gedestilleerde bloemen als het ware.’ Vooral bij het kopen van essentiële oliën is het opletten geblazen: synthetische oliën zijn goedkoop en ruiken vaak best goed. Maar gebruik je ze op de huid, dan belasten ze je systeem. Pure, natuurlijke oliën doen juist wat voor je lichaam. De shoptip van Ellen: ‘Natuurlijke oliën als eucalyptus en sinaasappel zijn goedkoop. Maar oliën van jasmijn en roos zijn altijd duurder dan vijftien euro. Deze bloemen worden namelijk voorzichtig per bloem uit de struik geplukt, net als oranjebloesem.’ Deze ingrediënten worden trouwens elk op hun eigen specifieke tijd geplukt of geoogst. ‘Rozen worden bijvoorbeeld bij voorkeur in de vroege ochtend en bij warm weer geplukt, maar oranjebloesem de hele dag door. En jasmijn wordt dan weer ’s nachts geplukt, omdat er dan de meeste oliën inzitten. Wortels van planten bevatten de meeste energie in het najaar en in de middag, en worden dus dan gerooid.’

Zelf aan de slag? Wees voorzichtig.
Hoewel Ellen via haar boek, recepten en workshops ook niet-professionals enthousiasmeert om aan de slag te gaan met aromatherapie, waarschuwt ze ook: ‘Essentiële oliën zijn ten opzichte van verse kruiden heel erg geconcentreerd – een druppel roos is tweehonderd rozen. Ze moeten altijd spaarzaam, verdund en zorgvuldig gebruikt worden. Gebruik altijd een combinatie van verstand, kennis, gevoel en intuïtie om de juiste samenstelling te kiezen.’ En ook het ritme van een olie en van de gebruiker is van belang. ‘Kies een olie die complementair is, anders krijg je misschien juist het tegenovergestelde effect van wat je wilt. Oliën die van de kruiden of de bladeren zijn gemaakt, zijn vaak stimulerend. Oliën van de bloemen, het hout en de wortels hebben veelal een ontspannend effect.’ Vooral bij inwendig gebruik is het oppassen, benadrukt ze: ‘Goede kwaliteit olie is geschikt voor inwendig gebruik, maar wees heel voorzichtig. Pas bijvoorbeeld op voor online verkoop van druppels voor in je smoothie. Een druppel oregano-olie in water doen en opdrinken, zoals ik laatst op Facebook zag, is zelfs ronduit gevaarlijk. Je kunt er brandwonden van krijgen. Het is beter om zoiets onder begeleiding van een deskundige te doen.’

www.stichtingwellness.nl

Wil je deze editie graag ontvangen? Bestel deze dan hier.