Uit de greep van het denken

5 september 2016

We hebben zo’n slordige 60.000 gedachten per dag. De meeste gedachten hebben betrekking op gebeurtenissen uit het verleden, of op zaken die in de toekomst liggen. Is het onze natuurlijke staat om voortdurend denkend door het leven te gaan? En wat brengt het ons als we minder denken en meer rust en kalmte ervaren?

Een kat die zich loom uitrekt op een plekje in de zon en zijn ogen dichtknijpt, is niet bezig met wat hij over een half uur zal doen, of morgen. Een pasgeboren baby ligt ook niet piekerend in zijn wieg. Hoe komt het dan toch dat wij, volwassenen, overmatig aan het denken zijn en nauwelijks oog hebben voor de stilte in onszelf?
Eric van Zuydam heeft hier zijn eigen theorie over: ‘Ons niet-functionele denken is inherent aan ons ego-bewustzijn. Dit bewustzijn gaat er vanuit dat we niet volmaakt zijn, dat we niet goed genoeg zijn. Tegelijkertijd hebben wij een universeel verlangen om gelukkig te zijn. Dit verlangen staat haaks op de overtuiging van ons ego. Alles wat we doen om het gevoel van angst en pijn te dempen, komt voort uit ons ego. Onbewust hebben we de hoop dat aan het einde van onze gedachtenreis de ultieme oplossing ligt voor geluk. Of anders gezegd, dat de optelsom van onze gedachtestroom een positieve uitkomst geeft. Vandaar dat gedachten zo met ons op de loop gaan. Het is een continue zoektocht naar invulling voor incompleetheid.’

‘Onbewust hebben we de hoop dat aan het einde van onze gedachtenreis de ultieme oplossing ligt voor geluk’

Denken over toekomst
‘Dit mechanisme wordt nog eens versterkt doordat wij op jonge leeftijd al leren dat succes en het daarbij behorende geluk in de toekomst ligt. Denk maar eens aan de veel gestelde vraag ‘wat wil je later worden?’ Later is niet hier en nu. Je moet er nog naartoe werken, het grote geluk ligt in momenten die nog komen gaan. De hoeveelheid tijd die wij spenderen aan het peinzen over zaken die nog in het verschiet liggen, is enorm.’

Erik van Zuydam: ‘Het concept dromen waarmaken en je gelukkigste leven lijden, is best een hype geworden, maar de verlokking om dromen waar te maken is vaak weer die incompleetheid, afkomstig uit ons ego-bewustzijn. Het is een bepaalde hunkering naar succes of erkenning. Als ik dat heb bereikt, ben ik gelukkig. Als ik die functie heb, dan ben ik echt iemand. Kortom, het geluk hebben we kennelijk nog niet tot onze beschikking, daar moeten we eerst wat voor doen. Ik vergelijk het verkrijgen van ego-succes vaak met het warme bad-effect. Na het bemachtigen van die nieuwe droombaan of het krijgen van die nieuwe liefde ervaar je even dat heerlijke gevoel van compleetheid, oftewel dat warme bad. Helaas is dit gevoel van welbehagen vaak niet van lange duur. Het badwater koelt af en het ego gaat razendsnel op zoek naar de volgende succeservaring. Ons denken begint gewoon weer van voor af aan. Het relaxte gevoel dat je ervaart bij een behaald succes is naar mijn idee overigens niet toe te schrijven aan die nieuwe droombaan of partner, maar aan een ontspannen geest die even gestopt is met zoeken en denken. Hiermee wil ik niet zeggen dat ik doelen en dromen onzin vind. Het is alleen goed te weten wat je drijft. Is het een hartsverlangen om een droom te realiseren? Of een verlangen van het ego naar erkenning? ‘

‘Onze natuurlijke toestand is er niet eentje van piekeren en malen, maar van rust en ontspanning’

De gekte van de geest
‘Onze geest laat zich misschien nog wel het beste vergelijken met een balletje in een flipperkast, het gaat alle kanten op. Voor we het weten, raken we verstrikt in een web van gedachten. Zelfs in de weekenden en tijdens vakanties komen we nog maar moeilijk tot rust. Tot we last krijgen van onszelf. Dit kan zowel lichamelijke als psychische klachten veroorzaken.’
‘Per jaar worden er zes miljoen recepten voor antidepressiva uitgeschreven. Een burn out of depressie is een alarmbel die ons waarschuwt dat we tegen onze natuur ingaan. De mensen die bij mij in de praktijk komen, zijn veelal gevoelige, intelligente mensen. Spirituele zoekers die wel aanvoelen dat onze natuurlijke toestand er niet eentje van piekeren en malen is, maar van rust en ontspanning.’

Hoe ontspant onze geest zich?
Wat als we erop durven vertrouwen dat we een intelligentie tot onze beschikking hebben die ons het juiste laat doen, op het juiste moment? Kortom, wat als we meer zouden vertrouwen op het leven zelf. Zouden we dan minder piekeren over zaken die in de toekomst liggen?
‘Het begint met oog krijgen voor onze essentie, het bewustzijn. Dit bewustzijn is een ongrijpbaar iets, maar het is er, dat valt niet te ontkennen. Het is het enige in ons dat altijd aanwezig en onveranderlijk is. Wat er ook gebeurt, het is niet gek te krijgen. Aandacht voor de essentie is geen uitgaande beweging, maar juist een beweging naar binnen gekeerd. Meditaties waarbij je je op iets concentreert, zoals de ademhaling of een mantra, zijn een aardige eerste stap, maar het blijft een inspanning van de geest. Werkelijke meditatie is volledig moeiteloos. Dit is niet iets wat je in een dag leert of traint. Eigenlijk is het ook meer een kwestie van ‘ont-trainen’ en afleren. Je laat iets achterwege, het denken. Het gaat om het verleggen van focus naar de stille achtergrond van het bewustzijn. Dat is iets wat de meeste mensen totaal ontgaat, omdat ze zo ingezoomd zijn op het denken en voelen. Maar bewustzijn is onze diepste essentie, het is de bron van rust en compleetheid. Het is niet mogelijk om even een snelle tip te geven om tot deze realisatie te komen. Tijdens de workshops en retraites geef ik geleide meditaties en aandachtoefeningen om tot die herkenning te komen.’
Wanneer je hiermee aan de slag gaat, merk je dat het ego, nu het niet meer op de troon zit, flink gaat rebelleren. Onze geest wordt niet langer gevoed en verliest grip. Deelnemers van mijn retraites, waarbij er niet gepraat wordt en mobiele telefoon etc. worden thuisgelaten, ervaren dat de eerste dagen best pittig zijn. Maar wat er na een dag of vijf volgt is een heerlijke rust. Kalmte daalt over de groep neer. Wanneer je in stilte verkeert, ben je in staat gedachten te zien voor wat ze werkelijk zijn, een rimpeling in ons bewustzijn. Zonder er een waardeoordeel aan te hangen en zonder erop in te gaan, verliezen ze hun kracht en worden het tandeloze monsters. Het vraagt spirituele rijpheid om de fascinatie voor de mind te verliezen.’

Wat brengt het je?
‘Jarenlang leefde ik voornamelijk in mijn hoofd, een soort virtueel leven parallel aan het echte leven. Ik was alsmaar aan het plannen en bedenken, druk met toekomstige zaken. Naast dat al dat denken onrustig maakte, weerhield het me er ook van om in het nu te zijn. Toen ik op het punt belandde waarop ik elke controleneiging uit handen kon geven, ontstond er paradoxaal genoeg een nieuwe orde in mijn leven; natuurlijker, spontaner en moeitelozer dan ik me kon voorstellen toen ik nog in controle geloofde. Dat is wat het oplevert als je stopt met het aanbidden van gedachten. Er ontstaat ruimte waardoor je in staat bent af te stemmen op de magie van het moment. Je kunt verbinden met het grote geheel en met de mensen om je heen. Kansen worden ineens kraakhelder. Je komt tot het prachtige besef dat het er allemaal al is, ook het geluk. Er hoeft niets meer te veranderen.’

www.inzicht-nu.nl